Σάββατο του Λαζάρου… Χρόνια πολλά

Μέρα χαράς που προοικονομεί τη χαρμολύπη της Μεγάλης Εβδομάδας και της Ανάστασης που ακολουθεί. Η ανάσταση του Λαζάρου είναι μια γιορτή ιδιαίτερα προσφιλής στον ελληνικό λαό. Από τη μια άκρη της Ελλάδας ως την άλλη πολλά έθιμα τιμούσαν την λαμπρή αυτή μέρα. Ωστόσο με τα χρόνια οι εκδηλώσεις λησμονήθηκαν, με πολύ λίγες περιοχές της χώρας να της διατηρούν ακόμη ζωντανές.

Σε κάποια χωριά μάλιστα οι αγρότες δεν μαζεύουν τη σοδιά τους, γιατί φοβούνται ότι οι καρποί της γης φέρουν τον θάνατο μέσα τους. 

Ο Λάζαρος είναι μια μορφή που εμπνέει σεβασμό στον ελληνικό λαό.

Παλιότερα οι εκδηλώσεις εορτασμού ήταν πολλές και ποικίλες, ωστόσο σήμερα έχουν λησμονηθεί ως επί το πλείστον.

Για παράδειγμα τα κάλαντα του Λαζάρου τραγουδιούνται σε ελάχιστες περιοχές, ενώ παλιότερα ήταν από τα πιο ζωντανά έθιμα και έδιναν ιδιαίτερο τόνο στις μικρές κοινωνίες.

Οι Λαζαρίνες

Τα κάλαντα του Λαζάρου ήταν αποκλειστικά σχεδόν γυναικεία και τα τραγουδούσαν κοπέλες διαφόρων ηλικιών ακόμα και κορίτσια τις παντρειάς που ονομάζονταν “Λαζαρίνες”.

Την παραμονή της γιορτής, οι Λαζαρίνες ξεχύνονταν στα χωράφια έξω από τα χωριά για να μαζέψουν λουλούδια που με αυτά θα στόλιζαν το καλαθάκι τους την άλλη μέρα ντυμένες με τοπικές ενδυμασίες φορώντας ειδική στολή.

Τα λαζαράκια

Γύριζαν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας το Λάζαρο και εισέπρατταν μικρό φιλοδώρημα, χρήματα, αυγά, φρούτα ή άλλα φαγώσιμα.

Σε πολύ λίγες περιοχές της χώρας τραγουδιούνται σήμερα τα Λαζαριάτικα κάλαντα. Τα λόγια του τραγουδιού άλλοτε αναφέρονται στην ανάσταση του Λαζάρου και είναι συνήθως μέτρια στιχουργήματα και άλλοτε πάλι αποτελούν παινέματα προσώπων που αγγίζουν τα όρια υψηλής ποιητικής δημιουργίας.

Τα έθιμα του Λαζάρου στα χρόνια της σκλαβιάς είχαν κοινωνική σκοπιμότητα

Στις γυναίκες και ιδίως στα νέα κορίτσια που δεν έβγαιναν συχνά έξω από το

σπίτι επειδή τα ήθη της εποχής και ο φόβος της αρπαγής τους από τους Τούρκους τις περιόριζαν, δίνονταν κάποιες ελευθερίες: Γίνονταν αλληλογνωριμίες και νυφοδιαλέγματα και σε λίγο καιρό ακολουθούσαν τα προξενιά, τα αρραβωνιάσματα και οι γάμοι.

Έθιμα από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας

0 λαός γιορτάζει την πρώτη Λαμπρή, την “Έγερση” του φίλου του Χριστού, του “αγέλαστου” Λάζαρου. Ο φόβος και ο τρόμος για όσα γνώρισε στον άλλο κόσμο άφησαν τόσο βαθιά σημάδια στην ψυχή του Λάζαρου που, λέει η παράδοση, μετά την Ανάσταση του δε γέλασε παρά μόνο μια φορά.

Είδε κάποιον χωρικό στο παζάρι να κλέβει μια στάμνα και να φεύγει κρυφά.

“Βρε τον ταλαίπωρο, είπε. Για δές τον πώς φεύγει με το κλεμμένο σταμνί.
Ξεχνάει ότι κι αυτός είναι ένα κομμάτι χώμα, όπως και το σταμνί. Το ʽνα χώμα κλέβει τʼ άλλο. Μα δεν είναι να γελούν οι πικραμένοι;” και χαμογέλασε.

Ανάσταση του Λαζάρου

Στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας για να απεικονίσουν την Ανάσταση του Λάζαρου, να συμβολίσουν δηλαδή τη Νίκη του Χριστού απέναντι στο θάνατο, αλλά παράλληλα και για να υποδηλώσουν την ανάσταση της φύσης, έφτιαχναν ένα ομοίωμα του Λάζαρου.

Την παραμονή της γιορτής ή, σε πολλά μέρη, ανήμερα την “πρώτη Λαμπρή”, τα παιδιά, κρατώντας το “Λάζαρο”, έκαναν τους αγερμούς τους. Γύριζαν στα σπίτια και τραγουδούσαν τα “λαζαρικά”, για να διηγηθούν την ιστορία του αναστημένου φίλου του Χριστού και να πουν παινέματα στους νοικοκυραίους.

Στην Ήπειρο μάλιστα, στις κτηνοτροφικές περιοχές, χτύπαγαν ταυτόχρονα και μεγαλοκούδουνα.

“Πες μας Λάζαρε τι είδες

εις τον Άδη που επήγες.
Είδα φόβους, είδα τρόμους,
είδα βάσανα και πόνους,
δώστε μου λίγο νεράκι
να ξεπλύνω το φαρμάκι,
της καρδούλας μου το λέω
και μοιρολογώ και κλαίω.
Του χρόνου πάλι να ʽρθουμε,
με υγεία να σας βρούμε,
και ο νοικοκύρης του σπιτιού
χρόνια πολλά να ζήσει,
να ζήσει χρόνια εκατό
και να τα ξεπεράσει.”

Σ ευχαριστώ Θεέ μου που υπάρχω.

Καλό μεσημέρι Κυριακής…

Σήμερα αποφάσισα να γράψω κάτι που με βασάνιζε μέρες τώρα. 

Φίλοι μου, ευχαριστώ που υπάρχετε γύρο μου και μιλάμε έστω μέσα από ένα φίλτρο τεχνολογίας.

Είναι η εποχή που όλοι δοκιμαζόμαστε για την κάθε πράξη μας, δεν έχουμε κάτι διαφορετικό απ όλο τον κόσμο, όλοι είμαστε ευάλωτη μπροστά στην δύναμη του. Γι αυτό δεν έχουμε παρά να πούμε την λέξη σ ευχαριστώ που υπάρχω και που ζω σήμερα.

Ελπίζω αυτή η δοκιμασία να μας κάνει πιο ανθρώπινους, πιο σωστούς απέναντι στις οικογένειές μας, στους φίλους μας αλλά και στους γύρο μας.

Μια απλή δοκιμασία μας έδειξε πόσο Θεϊκό χάρισμα είναι η Ζωή, ή ελευθερία, η αγάπη των οικείων μας, τα παιδιά μας, τα εγγόνια μας και οι φιλίες μας.

Έπρεπε να φτάσουμε να μας βρει ο ιός για να καταλάβουμε τι θα πει ζωή;

Μέχρι σήμερα ποτέ δεν στεφτήκαμε τι σημαίνει η διπλανή μας πόρτα.

Δεν είχαμε το χρόνο να πούμε Θεέ μου σ ευχαριστώ που είμαι καλά.

Διαγράφαμε τόσο απλά τους φίλους μας χωρίς κανένα λόγο.

Τους γονείς μας ποτέ δεν τους είχαμε σε πρώτη γραμμή στην ζωή μας.

Το σπίτι του Θεού δεν σκεφθήκαμε να πάμε να ανάψουμε ένα κερί.

Άνεργοι γύρο μας και δεν σκεφθήκαμε να βάλουμε το χέρι μας να τους βρούμε μια δουλειά ή να τους σταθούμε ψυχολογικά.

Βουλευτές τσακώνονταν για τις τσέπες τους και τώρα; Τι θα τα κάνουν;

Γιατροί με φακελάκια αγνοούσαν τους αρρώστους αν έχουν ή όχι; τώρα κληθήκατε όλοι εσείς να είστε στην πρώτη γραμμή. 

Τελικά αυτός ο ιός ήρθε να μας δείξει πόσο απλό είναι και δεν δείχνει διαφορετική συμπεριφορά σε πλούσιο, σε φτωχό, σε μικρό ή μεγάλο, σε Έλληνα ή σε ξένο, σε χριστιανό ή σε μουσουλμάνο…

Τελικά πόσο χυδαία συμπεριφορά είχα προς το Θείο Δώρο της Ζωής, όταν γύρο μου βλέπω χιλιάδες 

κάσες να αγκαλιάζονται από τα φτωχά χώματα της φύσης, γυμνά από πλούτη, μόνο με τα φτωχικά ρούχα τους και παίρνοντας μαζί τους μια λέξη, το γιατί; Γιατί εγώ; Χωρίς καμία διαφορά αν ήταν μεγάλος, μικρός, πλούσιος ή φτωχός.

Έπρεπε να έρθεις εσύ ιέ εδώ, την ωραιότερη εποχή της άνοιξης, και αντί να βλέπουμε να ανθίζουν τα λουλούδια σου, απλώνετε το χρώμα του πένθους.

Τι και αν μαύρισε η ψυχή μας με τόσους θανάτους, αντί να αγκαλιάσουμε τους

οικείους μας που τόσο καιρό ήταν κλεισμένη πάνω σε ένα κινητό ή σ ένα τάμπλετ και δεν είχαμε το χρόνο επαφής μαζί τους, γκρινιάζουμε, τώρα τους δίνεται ο χρόνος να καθίσουν να τα πούνε μαζί σαν ένα χέρι, να παίξουνε παιδικά αθώα παιχνίδια, να δημιουργήσουν πράγματα που ο χρόνος τους πίεζε, να χαρούν ο ένας τον άλλο. 

Τελικά τι ζητάμε βρε παιδιά; Δεν ξέρουμε ούτε εμείς τι θέλουμε.

Άρρωστες ψυχές γύρο μου βλέπω, μόνο με το Εγώ να βασιλεύει… 

Έβλεπα μόνο ανθρώπους με τεράστιο Εγώ... Που πήγα, τι αγόρασα, τι έφαγα, να χορέψω, να περάσω καλά κ.α. χωρίς να σκεφτώ τον δίπλα μου αν έχει να φάει, αν κοιμάται σε σπίτι, αν είναι ορφανό κλπ… έλεος.

Θυμηθήκαμε τον Θεό σήμερα; 

Μα ο ουρανός είναι σ όλη την υφήλιο γαλάζιος, με άσπρα σύννεφα, ο ίδιος 

ουρανός απλώνεται πάνω απ όλα τα κράτη. 

Γιατί λοιπόν δεν χαιρόμαστε το θείο δώρο του την Ζωή; 

Γιατί δεν σεβόμαστε την φύση; 

Γιατί δεν βοηθάμε τον άστεγο με ένα πιάτο φαγητό που σ όλους μας περισσεύει, ή με ένα ρούχο να ζεσταθεί;

Γιατί όλες οι επιχειρήσεις κλαίνε ότι τους έκλεισε ο ιός;

Εσείς δεν κλείσατε χιλιάδες σπίτια, εσείς δεν απολύσατε ανελέητα το προσωπικό σας, χωρίς κανένα οίκτο; Τώρα σας έκλεισε ο ιός για να δοκιμάσετε και εσείς την θεία δίκη.

Βουλευτές, πρόεδροι κομμάτων, γραμματείς και φαρισαίους τρέχανε να κλείσουν δουλειές, να αρπάξουν το βίο της χώρας τους, να ξεπουληθούν για την τσέπη τους κλπ… 

Τώρα τρέχουν να μαζέψουν τα ασυμμάζευτα και μυαλό δεν βάζουν.. Ακόμα λάθη, λάθη, λάθη. 

Γιατί ρε φίλε μου δεν μαθαίνεις από τα λάθη σου; 

Γιατί δεν πονάς την πατρίδα που ζεις; 

Γιατί πουλάς χιλιάδες όνειρα ανθρώπων που σας εμπιστεύτηκαν; 

Γιατί βρέ άνθρωπε… Γιατί…

Τελικά δεν ξέρω αν είμαι χαρούμενη που ήρθε ο ιός για να με ξυπνήσει; 

Ή να λυπηθώ για τους υπερβολικούς θανάτους που σκορπά γύρο μου;

Αυτό που ξέρω σίγουρα από αυτή την δοκιμασία είναι:

Συγνώμη για τα λάθη μου. 

Σ ευχαριστώ Θεέ μου που υπάρχω.

Έμαθα Θεέ μου από τα λάθη μου.

Σ ευχαριστώ που έχω την οικογένειά μου.

Σ ευχαριστώ που μου ξεχώρισες τους φίλους μου.

Υπάρχεις και θα υπάρχεις πάντα στην ζωή μου, για να πράττω το καλό.

Ας είναι το πέρασμα του ιού ένα μάθημα για όλους εμάς, για μια όμορφη νέα αληθινή, ανθρώπινη ζωή μετά το πέρασμα του... 

Και μην ξεχάσουμε ποτέ αυτά που περνάμε…                    

Η έκφραση «Πράσινα άλογα»

«Αηδίες και πράσινα άλογα».

Μία χιλιοειπωμένη φράση. Την χρησιμοποιούμε ίσως και καθημερινά. Γνωρίζετε όμως την σωστή φράση και την προέλευσή της; Πάντως, ουδεμία σχέση έχει με «πράσινα άλογα».

Ή μήπως έχει..;

Ως έκφραση είναι πάρα πολύ συνηθισμένη.

Πολλοί από εμάς νομίζουμε ότι, έτσι όπως προφέρεται, είναι… πράσινα άλογα. 

Τι σημαίνει όμως πραγματικά και πώς προήλθε η φράση αυτή;

Πολύ συχνά, σε μία συζήτηση για παράδειγμα, κάποιος μας λέει κάτι με το οποίο είτε διαφωνούμε είτε μας ακούγεται παράλογο και τότε συνηθίζουμε να λέμε την φράση «Αυτά είναι αηδίες και πράσινα άλογα!».

Η φράση πράσινα άλογα χρησιμοποιείται, (με την έννοια του παράλογου), στις λαϊκές παραδόσεις όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ιταλίας, καθώς και της Ρουμανίας, πράγμα το οποίο δηλώνει ότι το «πράσινα άλογα» ήταν μια αποδεκτή μεταφορά στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο.

Ένας από τους πιο συχνούς λεξιλογικούς μύθους σχετίζεται με την αρχαιοελληνική, δήθεν, προέλευση της γνωστής φράσης «πράσινα άλογα».
Οι υποστηρικτές της αρχαιοελληνικής καταγωγής της λέξης θεωρούν, λανθασμένα κατά την άποψη μας, ότι προέρχεται από το
«πράσσειν άλογα» = πράττει ή ενεργεί κάποιος δίχως λογική
Αν αναζητήσουμε τη φράση «πράσσειν άλογα» στα αρχαία κείμενα μόνο σε δύο περιπτώσεις, κατά τον Νίκο Σαραντάκο, θα συναντήσουμε το «άλογα» δίπλα στο «πράττω» αλλά ποτέ με τη σημασία μιας παροιμιώδους φράσης, η οποία υποδεικνύει κάτι το ψευδές ή αδύνατον να συμβεί.

"Ο Ιουστίνος στην απολογία του έχει τα «ἀλόγως πραττόμενα», ενώ ο Δαμασκηνός γράφει «ἵνα μὴ ἀσχημονῶμεν τὰ τῶν ἀλόγων πράσσοντες͵ ἀλλ' ἐπέχωμεν λόγῳ τὰς ὁρμὰς τῆς φύσεως».

Πότε πρωτοεμφανίζεται τελικά η παροιμία με τη σημερινή της μορφή;

Αφού δεν την έχει ο Πολίτης και δεν έχει βρεθεί και σε άλλη συλλογή παροιμιών, η παροιμία θα είναι “παιδί του εικοστού αιώνα”, αλλά η “εντιμότητα” του συγγραφέα του επιβάλλει να μας πει πως την έχει αποδελτιώσει στο θεατρικό έργο “Ο γενικός γραμματεύς”, του Η. Καπετανάκη, το οποίο ανέβηκε το 1893:

— Βρε τι χαρακτήρα και πράσιν’ άλογα μου τσαμπουνίζεις; Έχει η πολιτική χαρακτήρα;

Πάντως, το γεγονός ότι δεν περιλαμβάνει ο Πολίτης τη φράση στη συλλογή του, αλλά ούτε και κανείς άλλος παροιμιολόγος της εποχής, σημαίνει αν μη τι άλλο ότι η φράση ήταν νέα τότε που τη χρησιμοποίησε ο Καπετανάκης στο θεατρικό του έργο. Στο σημείο αυτό, ο Σαραντάκος, σημειώνει μία επιφύλαξη:

“Επειδή δεν έχω δει το ανέκδοτο τμήμα του έργου του Ν. Πολίτη, δεν μπορώ να αποκλείσω 100% να την καταγράφει ο Πολίτης τη φράση στο λήμμα πράσινος. Αλλά επειδή ο Πολίτης πρόσεχε πολύ να κάνει παραπομπές μεταξύ λημμάτων, το θεωρώ πολύ απίθανο να είχε καταγράψει τη μορφή “και πράσιν” άλογα’ στο λήμμα  πράσινος και να μην κάνει μνεία στο λήμμα  άλογο”.

Κλείνοντας λοιπόν αυτή την ενότητα, πιστεύει ότι και μόνον η ύπαρξη της παροιμίας “Πράσινο άλογο και φρόνιμο Χιώτη”, τουλάχιστον από το 1650, καταρρίπτει την ευφάνταστη κατασκευή για το «πράσσειν άλογα». Το πράσινο χρώμα χρησιμοποιείται συχνότατα ως έκφραση του αδύνατου, του τερατώδους, του εξωπραγματικού, σε πολλές γλώσσες.